English
Men
Kapadokya Rehberi
Peribacası Dergisi
Peribacası Kapadokya Yayınları
Kapadokya Firmaları
Kapadokya Fotoğrafları
Kapadokya Fotoğrafçıları
Kapadokya Haritaları
Kapadokya Karikatürleri
Kapadokya ve Sanat
Kapadokya Yazıları
Kapadokya Yayın Arşivi
Kapadokya Efemera Arşivi
Kapadokya Video-Film Arşivi
Sosyal Medya Adreslerimiz
Sivil Toplum Kuruluşları
Önemli Telefonlar ve Linkler
Site Güncellemeleri
Firma Arama
Şehir
İlçe-Belde
Hizmet Alanı
Firma
Anket

Sanat ve müzik festivalleri Kapadokya'ya olan ilginin artmasını sağlıyor mu?
       
Evet.
Hayır.
Mail List
Yeni Kayıt
Şifremi Unuttum

KOZAKLI’NIN TARİHİ

KOZAKLI’NIN TARİHİ

Yazan: Yavuz İşçen
Ağustos 2010

Doğası, kültür ve inanç turizmi ile öne çıkmış olan Kapadokya bölgesi her yıl çok sayıda yerli ve yabancı turist tarafından ziyaret edilmektedir. Son yıllarda Kapadokya’da geceleme yüzdesinin artırılabilmesine yönelik çalışmalar kapsamında, turizm olanaklarının çok daha çeşitlendirilebileceği anlaşılmıştır. Bunlar arasında doğa sporları turizmi, kongre turizmi ve termal turizm ilk aklımıza gelenler arasındadır.
Kapadokya’nın termal turizm olanakları oldukça fazladır. Kapadokya’da termal turizm denildiğinde akla gelen en önemli merkez, kuşkusuz Nevşehir ilimize bağlı Kozaklı ilçesidir. Kozaklı’nın termal olanakları başka bir yazımızın konusunu oluşturacak. Bu yazımızda Kozaklı tarihi üzerinde duracağız.
 
Tarih öncesi dönemlerde Kozaklı ve çevresi
Kozaklı ve çevresi, tarihin en eski devirlerinden günümüze kadar farklı topluluklarca yurt edinilmiştir. İlk çağda Kapadokya bölgesi sınırları içinde yer alan Kozaklı’nın tarihi, Kapadokya tarihiyle paralellik içinde ilerlemiştir. Kozaklı tarihine ilişkin en eski bilgileri bölgede bulunan höyüklerden elde etmekteyiz. Gerek Kozaklı ilçesi sınırlarında bulunan Taşlıhöyük ve Kanlıca Höyük, gerekse Avanos ilçesi sınırları içinde kalmakla birlikte Kozaklı’ya çok daha yakın olan Topaklı Höyük ve Zank Höyük’te yapılan araştırmalar, bölgedeki ilk yerleşim izlerinin günümüzden yaklaşık 7500 yıl önceye, yani Kalkolitik döneme (Bakır Çağı MÖ.5500-3000) kadar gittiğini ortaya çıkarmıştır.
Topaklı kasaba merkezinde bulunan Topaklı Höyük kazılarında, Erken Tunç Çağı’ndan Bizans dönemine kadar birçok yapı katı ortaya çıkarılmıştır. Sarılar köyünde bulunan Zank höyük kazılarında ise, Eski Tunç Çağı’na ve Asur Ticaret Kolonileri Çağı’na ait eserler, Hitit dönemine ait seramikler, Roma ve Helenistik döneme ilişkin buluntular elde edilmiştir. Kozaklı ilçe merkezinin, Topaklı höyüğüne olan uzaklığı 24 km, Zank höyüğe olan uzaklığı ise yaklaşık 33 km’dir.

Taşlıhöyük
Kozaklı ilçe merkezinin yaklaşık 10 km kadar güneydoğusunda Taşlıhöyük köyünde bulunmaktadır. Taşlıburun adıyla da bilinen bu yerleşim, doğal bir kayalığın üzerine kurulmuştur. 1966 yılında Ankara İngiliz Arkeoloji Enstitüsü’nden I. A. Todd tarafından araştırılan bölge, Orta Anadolu’nun Kalkolitik dönem yerleşimleri arasında gösterilmektedir.

Kanlıca Höyüğü
Kozaklı ilçe merkezinin 8 km kuzey-kuzeydoğusunda; Kanlıca Beldesi yakınlarındadır. Beldenin 3 km doğusunda, Kocatepe adıyla bilinen 1040 m rakımlı doğal tepenin üzerinde yer almaktadır. Höyüğün doğusunda Değirmenönü Ovası, güneyinde Kanlıca tren istasyonu vardır. Yapılan arkeolojik araştırmalar sonucu höyüğün Kalkolitik dönemden Roma dönemine kadar buluntu verdiği anlaşılmıştır.

Kanlıca Mağarası (Yeraltı Şehri)
Köyün arazisi üzerinde yeraltı şehri olarak da kullanılmış olan doğal bir mağara vardır. Cevriyat mevkiinden başlayan mağaranın Büyükyağlı köyünün Lale mevkiinden çıktığı belirtilmektedir. Toplam uzunluğunun yaklaşık 3.5 km olduğu söylenmektedir. Mağara içinde speleolojik araştırmalar yapılmadığı içim bu bilgiler kesin değildir. Mağaranın belli bir bölümünün Kapadokya’daki diğer yeraltı şehirleri gibi gizlenmek amacıyla kullanıldığı anlaşılmıştır.

Kozaklı bölgesinde Roma dönemi hamamları
Yapılan arkeolojik araştırmalar, Anadolu’da termal kaynakların Hititler’den günümüze yaklaşık 4000 yıldan beri kullanıldığını ortaya çıkarmıştır. Anadolu’da ortaya çıkartılan en eski hamam kalıntıları, Roma (17-395) ve Bizans (395-1071) dönemlerine aittir. Selçuklu Türklerinin Anadolu’ya geldiklerinde Roma tarzı ‘hamam’ geleneği ile tanıştıkları bilinmektedir. Bu gelenek, Türklerin “Çerge” adını verdikleri bir tür buhar banyosu geleneğine benzerdir. Her iki geleneğin Anadolu’daki sentezi, Türk hamam kültürünün hazırlayıcısı olmuştur. Termal kaynakları ile ünlü olan Anadolu’da bu kültür, zamanla kendine özgü “kaplıca hamamı” tarzını oluşturmuştur.
Kozaklı ve çevresinin Roma döneminde bir gelişim içinde olduğu gözlenmektedir. Bu gelişimde Roma devletinin bölgedeki hakimiyeti ve kuşkusuz Roma toplumunun kaplıcalara verdiği önemin payı büyüktür. Ünlü Romalı düşünürlerden Çiçeron, “Her yıl düzenli kaplıcaya giden bir insanın ölmesine imkan yoktur” derken, Pline ise “doğanın mucizelerini en çok gösterdiği yer kaplıcalardır” sözleriyle konuya dikkat çekmiştir. Gerçekten de paganist inançların hakim olduğu eski Roma toplumunda kaplıcalar iyileştirici özellikleri nedeniyle kutsal mekanlar olarak kabul görmüştür.
Bu yaklaşıma bağlı olarak Roma döneminde, Kozaklı’ya ve Yozgat’ın Sarıkaya ilçesine bir hamam yaptırıldığı bilinmektedir. Sarıkaya ilçesi, Kozaklı’ya kuşuçumu 60 km uzaklıktadır. Roma döneminde Aquae Sarvenae ve Bizans döneminde de dini bir işlev kazanmasına bağlı olarak Basilica Therme adlarıyla anılan bu hamamlar, İmparatorluk ılıcası olarak kullanılmıştır. Sarıkaya’daki hamamdan sadece anıtsal bazı duvar parçaları günümüze ulaşmıştır. Kozaklı’daki hamamdan ise ne yazık ki günümüze ulaşan bir kalıntı bulunmamaktadır.
Kozaklı’da bulunan Roma hamamının 4x12 metre boyutlarında bir yapı olduğu bilinmektedir. Bölgenin kaplıca merkezi olarak gelişmeye başladığı yıllara kadar varlığını kısmen de olsa devam ettiren yapı, Kozaklı termal bölgesinin yapılandırılması çalışmalarıyla bağlantılı olarak yok olmuştur. Yapının, bugün Roza Resort Deluxe Hotel’in önünden geçen yolun altında kaldığı söylenmektedir. Bölgenin eski dönemlerinin hatırlayanlar yapının 5-6 m uzunluğunda sütunlarının olduğunu belirtmektedirler.

Selçuklu döneminde Kozaklı
Doğu Roma Devleti’nin (Bizans) Anadolu’daki hakimiyetinin, 1071 Malazgirt savaşı sonrası gerilemesine bağlı olarak Türk toplulukları hızla Anadolu’ya yayılmaya başlamışlardır. Bu dönemde bölgenin eski ihtişamını ve ekonomik gücünü kaybettiği bilinmektedir. Bunun üzerine Selçuklular Anadolu topraklarını değerlendirmek ve bölge ticaretini canlandırabilmek için çeşitli boylardan Türkmen topluluklarını bölgeye yerleştirmişlerdir. Bölgeye yerleşen Türkmen topluluklarının, Oğuzların Avşarlar, Ceritler, Kayılar, Bayatlar ve Yazırlar boylarından olduğu bilinmektedir. 1200’lü yılların başından itibaren Selçuklu Hükümdarı Alaaddin Keykubat’ın uyguladığı iskan politikasına bağlı olarak bölgenin Türkleştirildiği görülmektedir. Kozaklı’da da ilk Türk yerleşimlerinin Selçuklular ile başladığı sanılmaktadır. Ancak bölgede Selçuklu döneminden kaldığı saptanan bir yapı bulunmamaktadır.
Söylenene göre Selçuklular döneminde bölgeye gelen yörüklerden Kozoğlu adlı bir kişinin bölgede bir hamam yaptırdığı anlatılmaktadır. Sonrasında hamam çevresinde yerleşimin artmasına bağlı olarak buranın Hamamorta köyü adıyla anılmaya başlandığı belirtilmektedir. Kozoğlu’na ait olduğu sanılan bir mezar ise çok sonraları türbe biçimine dönüştürülmüştür. Kozoğlu Türbesi adıyla bilinen bu türbe günümüzde de varlığını korumaktadır. Ancak mezarda yatan kişinin kimliği ve mezarın hangi dönemden kaldığı kesin değildir. Yaptırıldığı söylenen hamam ile ilgili herhangi bir bulgu bulunmamaktadır.

Osmanlı döneminde Kozaklı
Kozaklı bölgesine Türkmen toplulukların ikinci kez gelişleri Osmanlı Devleti döneminde olmuştur. Damat İbrahim Paşa zamanında Muşkara Köyü’nün kasaba yapılması ve adının Nevşehir’e dönüştürülmesini takiben Nevşehir’in güçlenmesi için bir dizi çalışma başlatıldığı bilinmektedir. Bu çalışmalar arasında 1700-1750 yılları arasında çeşitli Türkmen topluluklar bölgeye yerleştirilmiştir. Gelenler, Oğuzların farklı boylarına bağlı oymaklardır. Bölgeye yerleştirilen oymaklar arasında Kozaklı ve köylerine, Boynuincelü cemaatine bağlı oymaklarından yerleşenler olduğu bilinmektedir. Boynuincelü cemaati, çeşitli oymakların birleşiminden meydana gelmektedir. Bu oymaklardan Dumanlu oymağının Atçekenler alt biriminin Kozaklı civarına yerleştiğini döneme ilişkin kayıtlardan anlamaktayız. Bunlar daha fakir unsurlardır. Aynı topluluğun zengin unsurlarının Nevşehir merkeze yerleştirildikleri bilinmektedir.
Atçekenler, Karaman ve Konya tarafında yaylalarda yarı göçebe biçimde yaşayan Türk topluluklarıdır. Osmanlı öncesinde Karamanlı Devleti’nin ordusu ağırlıklı olarak bu topluluklardan oluşuyordu. Atçekenler adı, Osmanlı döneminde bu toplulukların devlete vergi olarak at yetiştirip vermesinden gelmektedir. Atçekenler, Kozaklı’nın Bağlıca Köyü çevresine yerleştirilmişlerdir. Kayıtlarda 138 ev olarak geldikleri belirtilmektedir. Bağlıca Köyü, bugün Kozaklı’nın mahallelerinden biridir.

Cumhuriyet döneminde Kozaklı
Nevşehir 1954 tarihine kadar Niğde iline bağlı bir ilçeydi. 1954 yılında Nevşehir il merkezi yapılmıştır. Bu gelişime bağlı olarak bazı köylerin ve ilçelerin statüsü yeniden belirlenmiştir. Daha önceden Kırşehir ili Avanos ilçesine bağlı olan Hamamorta, Kozaklı ve Bağlıca köyleri, bu tarihte birleştirilerek Kozaklı ilçesi oluşturulmuş ve yeni ilçe Avanos ile birlikte Nevşehir il merkezine bağlanmıştır. Anlatılana göre ilçe olma öncesinde Hamamorta ve Kozaklı köyleri, ilçe merkezinin kendi köyleri yapılması için sıkı bir rekabete girişmişlerdir. Sonrasında her iki köy arasında bir uzlaşma sağlanmış ilçe merkezi Hamamorta olurken, ilçeye de Kozaklı köyünün adı verilmiştir. Günümüzde Kozaklı’nın yerleşik bulunduğu yer eski Hamamorta köyünün harman yeridir.

Kozaklı adının kaynağı
Kozaklı adının kaynağı tartışmalıdır. Bazıları bu adın, Selçuklular döneminde bölgeye gelen yörüklerden Kozoğlu adlı kişiden kaynaklandığı görüşündedirler. Bazıları ise bölgeye sonradan yerleşen Türkmen toplulukların geldikleri yer ya da başlarındaki bey ile bağlantılı olduğunu söylemektedirler. Anadolu’nun farklı bölgelerinde Kozaklı adına rastlanıyor olması, bu topluluğun Anadolu’daki yayılımına bağlı olarak gelişmiş olabilir.
Kozaklı’nın yaşlıları eskiden bölgenin “kuzaklı” olarak telaffuz edildiğini belirtmektedirler. Bu adlandırmayla bağlantılı olarak gelişen başka bir yaklaşım ise, Kozaklı adının buradaki sıcak su kaynağı ile ilgili olduğu doğrultusundadır. Eski Türkçede “kuz” kelimesi, el değmemiş, bakir anlamındadır. Günümüzde kullanılan “kız” kelimesi de bu kökten gelmekte ve aynı anlamı ifade etmektedir. Kozaklı’daki sıcak su kaynağı 93 °C olarak yeryüzüne çıkmaktadır. Bu haliyle el değmek mümkün değildir. “Kuzaklı” kelimesi, sıcak su kaynağı ile bağlantılı olarak ‘el değdirilemeyen suların çıktığı yer’ anlamında kullanılmış ve daha sonraları ise bu kelime Kozaklı şekline dönüşmüş olabilir.

Not: Bu yazı Peribacası Kapadokya Kültür ve Tanıtım Dergisi’nin Ağustos 2010 sayısında yayınlanmıştır. Derginin telif hakları ile korunmaktadır. Hiçbir şekilde kopyalanamaz. www.cappadociaexplorer.com

 

Okunma Sayısı Okunma Sayısı: 13170 Eklenme Tarihi Tarih: 2010-12-19

Kozoğlu Hamamı, Kozaklı 1973
Kozoğlu Hamamı, Kozaklı 1973
Termal suda patates haşlayan bir çocuk / Kozaklı, 1988
Termal suda patates haşlayan bir çocuk / Kozaklı, 1988
Topaklı Höyük
Topaklı Höyük
Zank Höyük
Zank Höyük
Asos Thermal Deluxe Hotel
Asos Thermal Deluxe Hotel
Dadak Termal Hotel
Dadak Termal Hotel
Divaibis Termal Resort Hotel
Divaibis Termal Resort Hotel
Grand Termal Hotel
Grand Termal Hotel
Grand Termal Hotel
Grand Termal Hotel
Roza Resort Thermal Hotel
Roza Resort Thermal Hotel
Termalya Hotel
Termalya Hotel


Nevşehir Hava Durumu
Seçimi Hatırla
İl Seç
İstatistik
Toplam : 65317675 ziyaretçi
Bugün : 9943 ziyaretçi
Dün : 47513 ziyaretçi
S. Yükleme Süresi : 0.37 sn

toplu mail


Copyright 2009 - Tüm hakları saklıdır. Sitemizdeki tüm fotoğraf, yazı, doküman ve düşünce ürünleri 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi kopyalanamaz. Aksine davrananlar hakkında avukatımız aracılığı ile hukuki takibat yapılacaktır.
 

cappadocia@cappadociaexplorer.com