English
Menü
Kapadokya Rehberi
Peribacası Dergisi
Peribacası Kapadokya Yayınları
Kapadokya Firmaları
Kapadokya Fotoğrafları
Kapadokya Fotoğrafçıları
Kapadokya Haritaları
Kapadokya Karikatürleri
Kapadokya ve Sanat
Kapadokya Yazıları
Kapadokya Yayın Arşivi
Kapadokya Efemera Arşivi
Kapadokya Video-Film Arşivi
Sosyal Medya Adreslerimiz
Sivil Toplum Kuruluşları
Önemli Telefonlar ve Linkler
Site Güncellemeleri
Firma Arama
Şehir
İlçe-Belde
Hizmet Alanı
Firma
Anket

Sanat ve müzik festivalleri Kapadokya'ya olan ilginin artmasını sağlıyor mu?
       
Evet.
Hayır.
Mail List
Yeni Kayıt
Şifremi Unuttum

AZİZ GREGORIUS TEOLOGOS

AZİZ GREGORIUS TEOLOGOS

AZİZ GREGORIUS TEOLOGOS ADINA
KAPADOKYA’DA YAPILAN KİLİSELER

Yazan:Yavuz İşçen
Ağustos 2008

Kapadokya’da Aziz Gregorius Teologos adına yapılmış 3 kilise olduğu biliniyor. Bunlar; Güzelyurt’taki Cami Kilise, Sivrihisar Köyü yakınlarındaki Kızıl Kilise ve Niğde Çiftlik’teki Katedral’dir. Bu yazımızın konusunu Hıristiyan dünyasının bu önemli azizi adına yapılan kiliseler oluşturuyor.

Aziz Gregorius Teologos, Hıristiyan dünyasının önemli azizlerinden. Üstelik Nazianzos’da doğmuş bir Kapadokyalıydı. Nazianzos da neresi diye sormakta haklısınız. Aslında bildik bir yer; Aksaray Güzelyurt’a yaklaşık 30 km kadar uzaklıkta, eski adı Nenezi olan bir köy. Köyde bulunan Bekar Sultan Türbesi’nden dolayı günümüzdeki adı Bekarlar Köyü. Burası Roma İmparatoru Romen Diogenes döneminde (1067-1071) metropolis derecesine yükseltilmiş önemli bir yerleşim yeriydi. Aynı dönemde Karballa (Güzelyurt), bu metropolise bağlı bir köydü. Genel görüş, Aziz Gregorius Teologos’un Karballa Köyü’nün 7 km kadar dışında Arianzos adı verilen küçük bir aile çiftliğinde dünyaya geldiği doğrultusunda. Bu çiftlik büyük bir olasılıkla bugün Sivrihisar Köyü’nde Kızıl Kilise’nin bulunduğu alandaydı. Kilisenin kuzeybatısında 150 m kadar ileride bulunan, bölge halkının ‘papaz evi’ olarak adlandırdığı ve bugün büyük oranda toprak altında bulunan yapı kalıntısı, belki bu azizin yaşadığı ev olabilir. Kilisenin restorasyonu için ağustos 2007’de bu ‘ev’de yapılan araştırma ve sondaj çalışmalarında geç Roma ve Erken Bizans dönemine ait iki yağ kandili bulunması bu yaklaşımı güçlendiriyor. Daha net bilgi için arkeolojik kazı yapılması gerekiyor.
Aziz Gregorius Teologos, Kapadokya’da yetişmiş Hıristiyanlık dünyasının 3 büyük azizinden biri. Bu azizler Ortodoks mezhebinin kurucuları olarak kabul edilen Kayserili Basileos, Nevşehirli Gregorius ve Nazianzoslu Gregorius’dur. Nazianzoslu Gregorius 329’da doğmuştur. Aynı adı taşıyan babasının bu bölgede piskoposluk yaptığı bilinmektedir. Nazianzoslu Gregorius önce okumak için Kayseri’ye gitmiş, bu yolculuğu Filistin, İskenderiye ve Atina izlemiştir. Kayseri’de bulunduğu sıralarda yakın arkadaşı Basileos’un, onun fikirlerinin gelişimine katkısı büyüktür. Gregorius 360’da Kapadokya’ya dönmüş ve rahiplik yapmaya başlamıştır. 379’da davet üzerine gittiği İstanbul’da verdiği vaazlarla dikkatleri üzerine toplamış, burada kendisine Teologos (din bilgini) sıfatı verilmiştir.
Teodosius’un 379-395 yılları arasında Bizans tahtına geçmesini takiben Ortodoksluk hızla yayılmaya başlamış, bu dönemde Gregorius, Konstantinopolis (İstanbul) Piskoposluğu’na getirilmiştir. Hızlı yükselişinin muhalif çevrelerde yarattığı olumsuzluklar sonrası görevini bırakmak zorunda kalmış, ardından Kapadokya’ya geri dönerek Güzelyurt Kızıl Kilise çevresindeki aile arazisi olan Arianzos çiftliğinde bir tür inzivaya çekilerek edebi eserlerini ve şiirlerini oluşturmaya başlamıştır. 390’da öldüğünü bildiğimiz bu aziz söylenene göre Kızıl Kilise’nin içine gömülmüştür. Kilisenin sağ bölümündeki çıkıntı kısmın azizin mezar yeri olduğu söylenmektedir. Mezarı sonraki dönemlerde soyguncular tarafından yok edilmiştir.

Cami Kilise
Bugün Güzelyurt’ta halk arasında Cami Kilise ya da Büyük Kilise adıyla bilinen yapı, kayıtlarda Aziz Gregorius Teologos Kilisesi olarak geçmektedir. Bizans İmparatoru Theodosius tarafından 385’de yaptırıldığı söylenmektedir. Bu bilgi Pandelimonnidis’in 1881 tarihli el yazmasında kayıtlıdır ve Pandelimonnidis bilgiyi kitabeyi bizzat gören kişilerden edindiğini belirtmektedir. Ancak kitabe bugüne kadar bulunamamıştır. Bugün Güzelyurt Aşağı Mahalle’de yer alan kilise yapıldığı tarihten sonra çeşitli yenilemeler geçirmiştir. Bu yenilemeler sırasında kilisenin tamamen değişerek günümüze ulaştığı bir gerçektir. Bugünkü kilise, kapalı Yunan haçı planına sahiptir. Rumlar tarafından kullanıldığı dönemde avlunun güneydoğusunda bulunan 1800 m2’lik bir bölümün zengin Rumlara ayrılmış bir mezarlık olarak değerlendirildiği bilinmektedir.
İstanbul’da yaşayan Rumların Osmanlı Devleti’ne yaptığı baskılar sonucu 1806’da çıkartılan bir fermanla Türklerin kilisenin işlerine karışmaları engellenmiştir. Daha sonra 1834’de kiliseye onarım izni veren yeni bir ferman çıkarılmıştır. Bu ferman sonrası, 1835 yılında köklü bir değişim geçiren kilisenin kitabesinin silinerek yeni bir kitabeye dönüştürüldüğü de verilen bilgiler arasındadır. Bugün kilise kapısının üzerindeki yazıtta görülen 1896 tarihi daha sonraki yenilemelerden biri sırasında yazılmış olmalıdır. Kesme taşlardan örülerek yapılmış olan kilise, 1924 mübadelesinden sonra camiye çevrilmiştir. Kilisenin çanının eski dönemlerde çok meşhur olduğu biliniyor. Odessalıların hediye ettiği bu çanın sesinin 3 saat uzaklıktan duyulduğu söylenir. Düzenlemeler sırasında gurbetteki Karballalıların yaptırdığı çan kulesinin üzeri tuğla ile örülerek minareye dönüştürülmüş ve kilisenin içini süsleyen freskler badana ile boyanarak kapatılmıştır. Bugün badananın döküldüğü bazı noktalarda fresklerin ortaya çıktığı gözlenmektedir.
Güzelyurt’u terk eden Rumlar giderken kilisenin önemli bazı emanetlerini de beraberlerinde götürerek Makedonya’da kurulan Nea Karvali adlı yeni yerleşimde Aziz Gregorius adına inşa edilen kilisede koruma altına almışlardır. Götürülen emanetler arasında Aziz Gregorius’un, annesinin ve kardeşinin kafatasları ile Bizans İmparatoru Theodosius tarafından 385 yılında kilisenin açılışı sırasında verildiği söylenen kutsal haça ait bir parçanın olduğu biliniyor. Bazı ikonalar, kilisenin kandilleri ve Venedik’te basılmış dört adet eski İncil de götürülenler arasında sayılmaktadır. Kilisenin 1800’lü yıllarda Rus Çarı tarafından hediye edildiği belirtilen ahşap vaaz kürsüsü halen görülebilir durumdadır. Kilisenin avlusunda, suyu çocuklardaki bazı cilt hastalıklarına iyi geldiği düşünülen ve yaklaşık 40 basamakla inilen bir su kuyusu (Ayazma), misafirhane, papazın evi ve depolar yer almaktadır. Bugün Cami Kilise’de restorasyon çalışmaları başlatılmıştır. 

Kızıl Kilise
Kapadokya bölgesinde taştan yapılmış kiliseler içinde en dikkat çekici olanlarından birisidir. Güzelyurt’a 6 km uzaklıktaki Sivrihisar Köyü’nün 1 km kadar doğusunda bulunmaktadır. Dört sütun üzerine oturtulmuş kubbeli yapısı olan kilise, Aziz Gregorius Teologos adına 5. yy’da haç planlı olarak inşa edilmiştir. Kilisenin taşlarının 3 km uzaklıktaki Uzunçayır mevkiinden getirildiği sanılmaktadır. İki giriş kapısı olan kilisenin ana kapısı batıya, ikinci kapısı ise güneye açılmaktadır. Kilisenin kapı ve pencerelerinin üzerindeki haç işaretleri nedeniyle Haçlı Kilise adıyla da bilinmektedir. Kilise kapısından girildiğinde sol tarafta yuvarlak iki sütun üzerine tasarlanmış kemerli bir mimari dikkati çeker. Kilise içindeki freskler günümüze ulaşmamıştır. Bazı yerlerde madalyon içinde aziz tasvirleri bugün de görülebilmektedir. Kilisenin güney tarafında içindeki suyu künklerle dağdan getirilen bir sarnıç olduğu kayıtlarda belirtilmektedir. Bugün kilise önündeki içi oyuk taş belki bu sarnıçtan kalma olabilir. Kızıl Kilise’de restorasyon çalışmaları başlatılmış durumdadır.

Çiftlik Katedrali
Bizans İmparatorluğu döneminde tahminen 4. ya da 5. yüzyılda Niğde’ye bağlı Çiftlik ilçe merkezinde yapılmış olan katedral, Aziz Gregorius Teologos adına yaptırılmıştır. Bugün Cami çevresinde izi sürülebilen bazı mimari parçalar haricinde katedralden maalesef ki görünür hiçbir kalıntı günümüze ulaşmamıştır. Kaynaklarda da adından pek bahsedilmeyen bu yapı hakkında edindiğimiz sözlü bilgiye göre, katedral şu anki Merkez Camisi’nin bulunduğu alanda yer alıyormuş. Eskiden bir dönem cami olarak da kullanılmış olan katedral, sonraları ilgisizlikten kötü bir hale gelmiş. Yıkılan bazı bölümlerinin taşları halk tarafından evlerde kullanılmak üzere taşınmaya başlanmış. Bu süreç, definecilerin de katkısıyla hızlanmış ve kilise 1970’lerden sonra yıkıntıya dönüşmüş. Merkez Camisi, yıkılan katedralin yerine 1982’de yapılmış. Katedralin kalan taşları ise caminin temelinde kullanılmış.

Not: Bu yazı Peribacası Kapadokya Kültür ve Tanıtım Dergisi’nin Ağustos 2008 sayısında yayınlanmıştır. Derginin telif hakları ile korunmaktadır. Hiçbir şekilde kopyalanamaz.
www.cappadociaexplorer.com

Okunma Sayısı Okunma Sayısı: 6505 Eklenme Tarihi Tarih: 2009-06-23

Cami Kilise
Cami Kilise
Cami Kilise
Cami Kilise
Cami Kilise
Cami Kilise
Kızıl kilise
Kızıl kilise
Kızıl kilise
Kızıl kilise
Kızıl kilise
Kızıl kilise
Çiftlik Katedrali yerine yapılan Çarşı Cami
Çiftlik Katedrali yerine yapılan Çarşı Cami
Çiftlik Katedrali yerine yapılan Çarşı Cami
Çiftlik Katedrali yerine yapılan Çarşı Cami
Çiftlik Katedrali yerine yapılan Çarşı Cami
Çiftlik Katedrali yerine yapılan Çarşı Cami


Nevşehir Hava Durumu
Seçimi Hatırla
İl Seç
İstatistik
Toplam : 33748044 ziyaretçi
Bugün : 14899 ziyaretçi
Dün : 17636 ziyaretçi
S. Yükleme Süresi : 2.1 sn

evlilik sitesi toplu mail stand hostesi Stromverteiler hazır site


Copyright 2009 - Tüm hakları saklıdır. Sitemizdeki tüm fotoğraf, yazı, doküman ve düşünce ürünleri 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi kopyalanamaz. Aksine davrananlar hakkında avukatımız aracılığı ile hukuki takibat yapılacaktır.
 

cappadocia@cappadociaexplorer.com | web tasarım